Het verschil tussen cognitieve en affectieve empathie
Empathie is het vermogen om je in te leven in de gevoelens, gedachten en belevingswereld van anderen, toch? Empathie lijkt op het eerste gezicht één vermogen: je kunt je inleven in een ander. Empathie is een veelgebruikt begrip, maar kent verschillende lagen. Twee vormen zijn cognitieve empathie en affectieve empathie. Lees verder over de verschillen en de meest voorkomende valkuil.
Cognitieve empathie | Begrijpen | Rationeel verklaren | Hoofd
Cognitieve empathie speelt zich vooral in het denken af. Het is het vermogen om het perspectief van de ander te begrijpen: “Als ik in zijn schoenen stond, zou ik me waarschijnlijk buitengesloten voelen.” Je neemt de positie van de ander mentaal in en probeert rationeel te verklaren wat hij of zij ervaart. Dat geeft overzicht en helpt om gedrag te duiden. Het is nuttig in communicatie, onderhandelingen of hulpverlening. Tegelijk kan het afstandelijk aanvoelen als het alleen bij ‘snappen’ blijft. Bovendien is het verleidelijk om ‘in te vullen voor de ander’. Ook eigen ervaringen, verhalen en conclusies zitten hier snel in de weg. Het speelt zich vooral af in de mentale laag, het hoofd.
Affectieve empathie | Voelen | Fysiek waarnemen | Lichaam
Affectieve empathie daarentegen is een direct, voelend waarnemen van de emotie van de ander. Het vindt plaats via spiegelneuronen in onze hersenen: netwerken die automatisch de emotie van een ander weerspiegelen in ons eigen lichaam. Wanneer iemand huilt, voel jij de brok in je keel; als iemand gespannen is, merk je dat je eigen hartslag versnelt. Dit gebeurt zonder dat je teruggrijpt naar je eigen herinneringen of oude emoties. Het is geen projectie van jouw verleden, maar een directe resonantie met wat er nú tussen jou en de ander gebeurt. Je lichaam, het fysieke is hierbij dus een onmisbare schakel en hoe subtieler je hierin kunt waarnemen, des te beter je dit gereedschap kunt inzetten in je relatie tot anderen.
Voorkom de valkuil “Ja, dat had ik ook toen…”
Juist daar ontstaat vaak verwarring: mensen denken dat empathie betekent dat je een eigen ervaring naast die van de ander legt (“Dat had ik ook toen ik…”). Maar dat is juist géén empathie, dat is refereren aan jezelf.
Empathie vraagt dat je je eigen verhalen even parkeert en ruimte geeft aan de emotie van die ander. Wanneer je vanuit een neutrale positie kunt kijken, de neiging tot invullen weet te herkennen en te beheersen, mee kunt voelen zonder dat het mede-lijden wordt… dan kan een zuivere lijn ontstaan.
In veilige verbinding door zuiver contact
Kort gezegd: cognitieve empathie begrijpt via het hoofd, affectieve empathie resoneert via het lichaam. Samen geven ze toegang tot diep, zuiver contact waarin de ander zich werkelijk gezien en gevoeld weet. De combinatie van beide vormen maakt dat er een veilige verbinding kan ontstaan.
